چالش های حافظه کاری در آموزش مجازی

 

این مقاله یکی از مقالات مجموعه " آموزه های شناختی برای آموزش در دنیای مجازی" است.

 

در کلاس های درس، بارها با دانش آموزانی مواجه شده ایم که هنگام اجرای دستورالعمل فعالیت ها مسیر اصلی را گم می کنند و برای ادامه فعالیت نیاز به پیگیری مداوم دارند. بعضی از این دانش آموزان در درک دستورالعمل‌های پیچیده هم با مشکلاتی مواجه اند و این ضعف باعث می شود که از جریان کلی کلاس جدا شوند. به نظر می رسد اکثر این دانش آموزان در نگهداری اطلاعات در ذهن خود و دستکاری این اطلاعات به منظور انجام فعالیت های کلاسی دچار مشکل اند. این قابلیت که در روان شناسی شناختی حافظه کاری نامیده می شود در انجام پردازش های شناختی سطح بالا اهمیت ویژه ای دارد.

 

برای ما معلمان کمک به دانش آموزانی که با ضعف در حافظه کاری مواجه اند در آموزش مجازی با پیچیدگی های جدیدی همراه است. تشخیص اینکه هر کدام از آن ها در کدام بخش از فعالیت دچار مشکل است در آموزش از راه دور و بدون دیدن آن ها از همیشه دشوارتر شده است و برای هدایت بهتر مسیر یادگیری آن ها به برنامه ریزی دقیق تری نیازمندیم. در این مطلب به بررسی راهکارهایی برای حل این مسئله می پردازیم.

 

درباره حافظه کاری چه می دانیم؟

حافظه کاری مانند یک میز کار برای پردازش های شناختی عمل می کند. اطلاعات مورد نیاز برای پردازش از محیط پیرامون و حافظه بلندمدت دریافت و در حافظه کاری پردازش می شوند. بنابراین حافظه کاری در اجرای دستورالعمل ها و انجام فعالیت های پیچیده از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به طور خلاصه در فرایند یادگیری موارد زیر درباره حافظه کاری حائز اهمیت است:

 

1. ظرفیت حافظه کاری تا حد زیادی با میزان توجه یادگیرندگان مرتبط است؛ نقص در توجه می تواند به نقص در حافظه کاری بینجامد؛

2. حافظه کاری یک فرد نشان دهنده توانایی یادگیری او نیست، بلکه حاکی از توانایی نگهداری و به کارگیری دانش است؛ یعنی ممکن است دانش آموزی در یادگیری مشکل نداشته باشد، ولی در نگهداری دانش کسب شده و به کارگیری آن ضعف داشته باشد؛

3. حافظه کاری در یک مسیر دوطرفه با حافظه بلندمدت در ارتباط است؛

4. حافظه کاری قابلیت ارتقا دارد.

 

برای ارتقای حافظه کاری چه راهبردهایی می توان به ‌کار گرفت؟

 1. روند فعالیت دانش آموزان را بررسی کنید.
با این بررسی، می توانید در صورت لزوم آن ها را راهنمایی کنید. این راهنمایی می تواند در جلسه ای مجازی به صورت فردی یا به صورت جمعی در خود کلاس مجازی انجام شود؛ از ابزارهای فضای مجازی کمک بگیرید. برای مثال، وقتی جمله ای خوانده می شود که دانش آموزان باید آن را بنویسند، از آنان بخواهید که در قسمت گفتگوی فضای مجازی آن جمله را تایپ کنند، یا مثلاً برای حل تمرین ریاضی، اگر از نرم افزاری استفاده می کنید که قابلیت اشتراک تصویر دارد، حل تمرین را روی کاغذ بنویسند و تصویرش را در فضای کلاس به اشتراک بگذارند.

 

2.  از بار شناختی دانش آموزان بکاهید.

تا حد امکان از تکالیف ساده شروع کنید و از حجم کاری که دانش آموز باید برای پردازش اطلاعات انجام دهد بکاهید؛ برای مثال، در حل تمرین ریاضی دانش آموزی با ضعف در حافظه کاری قادر به دستکاری ذهنی اطلاعات مانند چرخش ذهنی تصاویر نیست. برای حل این مشکل می توان از مسائل ساده تر شروع کرد. یا در مورد دانش آموزی که در درک معنای جمله های طولانی تر مشکل دارد، جمله ای با واژگان ساده و به دور از پیچیدگی های دستور زبانی انتخاب کنید. یک راه دیگر برای کاهش بار شناختی دانش آموزان این است که انجام تکالیف را به مراحل ریزتری خرد کنید و به طور متناوب این مراحل را برای آن ها تکرار کنید. یک روش مؤثر دیگر استفاده از حافظه کمکی است؛ برای مثال از تخته کلاس مجازی استفاده کنید و مراحل انجام تکلیف را، که خرد کرده اید، در خطوط جداگانه بنویسید.

 

یک تجربه : مدیریت بار شناختی به کمک تخته مجازی

خانم کشاورز- معلم ریاضی پایه هفتم

"در کلاس های آنلاین احساس کردم، بچه ها برای ارتباط برقرار کردن بین مفاهیم و مسائل مختلفی که در کلاس حل می کنیم به کمک احتیاج دارند. به طور کلی، انگار داشتن یک تصویر کلی از آنچه تدریس می شود، به بچه ها کمک می کند که موضوعات مختلف را بهتر ساماندهی کنند، در غیر این صورت بعد از مدتی، حجم زیاد مطالبی که به نظر پراکنده می رسد شاید دشوار باشد. البته این مشکل در کلاس های حضوری هم می تواند وجود داشته باشد اما انگار در کلاس مجازی، بیشتر نمایان می شود. برای جلوگیری از این مشکل، من سعی می کردم در ابتدا و انتهای یک بخش، گفتگویی درباره ارتباط قسمت های مختلف آن داشته باشیم. این کار را معمولا به کمک تخته کلاس آنلاین انجام می دادیم. مطالب نوشته شده روی تخته را در هیچ مرحله ای پاک نمی کردم، بلکه تخته جدیدی باز می کردم. از این طریق همیشه به تخته های قبلی و در نتیجه محتوای ابتدایی کلاس دسترسی داشتیم و می توانستیم درباره ارتباط بخش های مختلف درس گفتگو کنیم."

 

3.  مشارکت دانش آموزان را تقویت کنید.

برای مثال، از دانش آموز بخواهید هر جای متن را فراموش کرد بپرسد و کمک بخواهد، به طور مؤثری از حافظه کمکی (تخته مجازی) استفاده کند تا مسیر را پیدا کند، دستورالعمل حل تمرین را با صدای بلند تکرار کند، و سعی در انجام تکالیف دشوارتر هم داشته باشد حتی اگر بخشی از تکالیف را نتواند تکمیل کند.

4.  از حافظه بلندمدت کمک بگیرید.

سعی کنید اطلاعات را به حافظه بلندمدت دانش آموز بفرستید و از حجم حافظه کاری کم کنید. این امر با تکرار و تمرین زیاد و همچنین از طریق به کار بستن مطالب یادگیری در زندگی روزمره تحقق می یابد.

در مطلب «حافظه بلندمدت و یادگیری مجازی» به طور دقیق‌تر به بررسی راهکارهایی برای ارتقای عملکرد حافظه‌ بلندمدت در کلاس های مجازی می پردازیم.

 

منابع

داوسن، پگ و گویر، مک (1393). مهارت های اجرایی در کودکان و نوجوانان: راهنمای عملی برای سنجش و مداخله (محمود تلخابی، مترجم). انتشارات کورش چاپ.

 

Alloway, Tracy P., & Copello, Evan (2013). Working Memory: The What, the Why, and the How. The Australian Educational and Developmental Psychologist, 30(2), 105–118

Gathercole, Susan E., & Alloway, Tracy P. (2004). Working memory and classroom learning. The Psychologist, 15(5)

Gathercole, Susan E.  & Alloway, Tracy P. (2008). Working Memory and Learning: A Practical Guide for Teachers. Sage Publications